„Arpilleras – nici pamięci”. Wyjątkowa wystawa już od piątku w Muzeum Pamięci Sybiru
Już w piątek, 10 lipca, w Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku zostanie otwarta nowa wystawa czasowa zatytułowana „Arpilleras – nici pamięci”, przygotowana we współpracy z Muzeum Pamięci i Praw Człowieka w Santiago de Chile. Ekspozycja przybliży odwiedzającym niezwykłą historię chilijskich tkanin, które w okresie wojskowej dyktatury stały się symbolem pamięci, odwagi i sprzeciwu wobec przemocy.
Arpilleras to tradycyjne chilijskie rękodzieło w formie kolorowych tekstylnych obrazów. Choć początkowo pełniły funkcję artystyczną i użytkową, po wojskowym zamachu stanu z 11 września 1973 roku nabrały zupełnie nowego znaczenia. Kobiety, których bliscy zostali zatrzymani, uwięzieni, zamordowani lub uznani za zaginionych przez reżim generała Augusto Pinocheta, zaczęły wykorzystywać tkaniny jako sposób opowiadania o własnych doświadczeniach, cierpieniu i niepewności. W swoich pracach przedstawiały sceny porwań, więzień, ośrodków tortur, protestów, strajków głodowych, emigracji oraz marzeń o odzyskaniu wolności i demokracji.
Wspólne tworzenie arpilleras było dla wielu kobiet formą wzajemnego wsparcia i próbą poradzenia sobie z traumą. Spotkania pozwalały przełamywać samotność, dzielić się doświadczeniami i wyrażać sprzeciw wobec represji. Z biegiem lat te wyjątkowe tekstylne obrazy stały się nie tylko dziełami sztuki, ale również ważnymi świadectwami historii oraz jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli oporu przeciwko chilijskiej dyktaturze.
Reżim Augusto Pinocheta rozpoczął się po wojskowym zamachu stanu w 1973 roku i trwał przez 17 lat. W tym czasie rozwiązano parlament, a prezydent Salvador Allende zginął w trakcie przewrotu. W kolejnych latach tysiące osób zostało aresztowanych, wielu przeciwników władz zamordowano lub uznano za zaginionych, a represje wobec społeczeństwa stały się jednym z najbardziej tragicznych rozdziałów historii Ameryki Łacińskiej.
Organizatorzy wystawy zwracają uwagę, że podobną rolę w dokumentowaniu tragicznych doświadczeń odgrywała także twórczość Sybiraków. Osoby deportowane na Syberię pozostawiały po sobie rzeźby, rysunki i inne niewielkie artefakty, za pomocą których próbowały zachować pamięć o własnych przeżyciach. Część tych pamiątek znajduje się dziś w zbiorach Muzeum Pamięci Sybiru. Właśnie podobieństwo doświadczeń związanych z próbą utrwalenia traum poprzez sztukę stało się inspiracją do połączenia historii chilijskich kobiet i losów polskich Sybiraków w jednej ekspozycji.
Kuratorami wystawy są prof. Wojciech Śleszyński, Julita Waś oraz Andrés Mauricio Rojas Rojas. Wernisaż odbędzie się w piątek, 10 lipca, o godzinie 18.00 w Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku. Wystawę będzie można oglądać do 16 października, poznając poruszające historie zapisane nie słowami, lecz kolorowymi nićmi i tkaninami, które stały się wyjątkowym świadectwem pamięci oraz walki o prawdę.
